NGÔ ĐỨC HÀNH trong mênh mang mạch chữ

Nhà báo Ngô Đức Hành

 

 

 1. Nhận diện từ những mảnh rời.

Đã nhiều lần bên những cuộc vui, chúng tôi thường đùa nhau rằng để mấy mươi ngàn nhà thơ, nhà báo làm gì? Trong khi cả ba miền của đất nước này chỉ cần có dăm bảy ông cỡ như Ngô Đức Hành là đủ. Thì như Tây Nguyên có ông Văn Công Hùng, Quảng Trị mấy năm nay bổ sung ông Nguyễn Hữu Quý… Còn ngoài Bắc, nếu một mình ông Hành e là hơi mỏng, nhưng thêm vào độ vài ông Ngô Đức Hành nữa cho miền Bắc là dứt khoát thừa ngay! Vui mồm thế để nói cái tầm ảnh hưởng và cả cái tài đọc, tài viết của Nhà báo, Nhà thơ Ngô Đức Hành trên truyền thông là rất đáng kể vậy.

Quả thực, cái cách viết, cái sức viết, sức đọc, cách đọc của Ngô Đức Hành dứt khoát là bởi cái thiên tư, cái đam mê, chứ tuyệt nhiên không thể là cái “cần cù, chịu khó” trong lao động văn chương được! Kinh nhất là cách viết giới thiệu sách viết cảm nhận thơ của ông này. Có khi vừa nhận sách tặng buổi sáng, thì tối ấy ngài Hành đã gõ xong một ngàn bảy trăm chữ zin đét!

Vốn lão luyện trong nghề báo, nên ngài cứ viết bài nào là ăn chắc bài ấy, báo in ngay tắp lự, không lo “phạm húy”, “phạm tự” chữ nào cả! Tài viết báo của ngài Hành, thì đến cẩn trọng như cụ Vũ Quần Phương còn phải nể phục: “Chịu tay Hành, nó làm báo giỏi thật”. Ấy vậy nên, thông thường bạn bè và bạn đọc chỉ nhận diện ngài là một Nhà báo, Nhà thơ, chứ ít ai biết ngài là còn một luật sư, đã có thời ngài mở văn phòng luật để mần ăn. Kinh thế.

Nhưng ơn giời, may mà cái văn phòng luật ấy vắn số, nghe ngài thẽ thọt là vỡ trận bởi chả có khách ma nào đặt hàng cả! May mà nó vỡ trận, chứ nó mà sum suê, nó đẫy đà lên, thì chắc đâu đã có một Ngô Đức Hành của hôm nay hiện diện trong cửa chữ?

Rất khó để minh định về Ngô Đức Hành trong “căn nhà” nào giữa Nhà báo, Nhà thơ, hay Nhà lý luận phê bình. Tuy nhiên, trong con mắt của bè bạn và văn nghệ sỹ đương thời, thì có lẽ người ta nhận diện Ngô Đức Hành qua báo chí nhiều hơn là một thi nhân? Thôi thì kệ nhân gian nhận diện, hình bóng, dáng dấp của anh qua tác phẩm. Có người, hôm nay lừng lững như trái núi, mà mai thành bùn đất, hậu thế tinh mắt lục lựa mãi chả được nổi vài trang neo vào nhân thế. Nghề văn chương khó nói lắm, chỉ biết rằng ngoài đời Ngô Đức Hành vẫn đang thong dong câu chữ đi khắp nẻo, bạn bầu với muôn phương cùng những nụ hoan hỉ trong cõi nhân gian này!

 

2. Lọc từ những trang đêm.

Có một câu nói của vĩ nhân đại ý rằng: Nếu một người được sống trong nhiều phiên bản của mình, thì người ấy là một người hạnh phúc! Ngô Đức Hành tốt nghiệp Học viện An ninh Nhân dân, rồi công tác trong các ngành, như: An ninh, Thanh tra Nhà nước, Giao thông vận tải, Báo chí, Luật, v.v… Được sống, được làm việc với rất nhiều phiên bản như thế, thì chắc chắn nhà thơ họ Ngô này phải là người hạnh phúc lắm, khái niệm hạnh phúc ở đây là sự trải nghiệm của mỗi kiếp người qua những ngành nghề khác nhau! Sống trong nhiều phiên bản với rất nhiều sự trải nghiệm khác nhau như thế, mà lại được giời đất gieo duyên thơ, thì hẳn cái vía thơ của Ngô Đức Hành biến ảo và cứng cáp lắm nhỉ?

Bụng bảo dạ phải viết một bài cho ra gì về thơ anh, nhưng cứ gõ vào phím thấy hiện lên một Ngô Đức Hành báo, một Ngô Đức Hành bạn, một Ngô Đức Hành phiêu du… chả biết nhấn vào đâu cho ra cái đặc trưng thơ của anh. Thế là vào lần lại chữ nghĩa của anh qua các tập thơ, như: Con đường rạ rơm*; Câu hát tìm anh* rồi lần cả vào Mai ngày*; Balad đêm*; Balad Khác*… thì mới nhận diện đầy đủ cái “ngữ diện” tàng trong căn chữ của thơ Ngô Đức Hành.

Nào, giờ thì lên chuyến xe thơ truyền thống của ông họ Ngô sông Nghèn, theo Con đường rơm rạ, mà về Nghệ tung tẩy một phen:

Chưa về Hà Tĩnh đã say

Áo tơi em cởi gói ngày hanh hao

Hà Tĩnh giòn cả lời chào

Cu đơ cầu Phủ vênh vao quê nhà…

Cúc đơm ngực áo trắng ngần

gió Lào tháng Bảy trời vần vũ ghen

Chưa về Hà Tĩnh quê em

nhớ thương câu Ví mà đêm võng chùng.

(Hà Tĩnh).

Đọc lên thấy tuyền những quen thuộc cả, nhưng nói về xứ Nghệ mà không có gió Lào, không Cu đơ, không có làn da con gái Nghệ… là dễ lẫn lắm. Thì thôi, cũ vẹt một chút, nhưng còn may có cái định danh của vùng miền vậy:

Anh theo em về với Vinh không

Ngày chạm ngõ gió Lào bê mâm quả

Cam Xã Đoài thổn thức khuy áo lạ

Nắng gió vô tình nổi đóa ghen tuông.

(Nắng Vinh).

Vinh quá, Nghệ quá, đặc Nghệ dọc hai bên Con đường rơm rạ của họ Ngô, thì tạm rời cung rơm rạ nhớ thương chuốt những sợi vàng ấy, để nhập vào một cung Ballad đêm. Nào, xem một cung yêu rượt đuổi trong mạch chữ, mạch đời thời @:

Người đàn bà hóa vào trang giấy

Những đường cong gọi con chữ xếp hàng…

Bài thơ em không gửi anh

Nét chữ # nõn hương rừng ngầy ngậy

du dương cuộn mình như ký tự @

mặt đất giao mùa kẽ chân lông căng mọng…

(Người đàn bà & Trang thơ).

Trong cung Ballad đêm, Ngô Đức Hành liên tục để câu chữ của mình lan tỏa theo các cung bậc cảm xúc, theo vía những mạch ngầm dẫn dụ:

Bưởi vườn nhà uống nước dòng La

Chạm lưỡi chiều thơm bình minh lựng sáng.

(Bưởi vườn nhà).

Khe ngực em ẩm ướt

Vách đá núi nước khe trôi ngược

những hình xăm luôn gửi đi ao ước

thông điệp ít ai chiêm ngưỡng một mình.

(Ballad đêm).

Có chỗ, chữ của ngài Hành trong đêm Ballad còn căng thĩm lên, gợi mở hơn nữa:

Say đi em

bóng đêm

nhung lụa huyền vĩnh cửu

mềm bóng mây ngả nào địa đạo (…)

cơn say hóa (…)

 tín đồ.

(Say đi em).

Nhưng lạy giời ngài Đức Hành chỉ thể nghiệm, thử nghiệm và điểm xuyết vài bông chữ ấy thôi, chứ cảm giác vênh nhau giữa câu chữ và cấu tứ đã sắp rạn ra rồi, sắp “múc” nhau bùm bụp vì xung đột tâm thức đến nơi rồi. Thật thà, nếu ngài cứ tiếp tục thừa thắng mà vật chữ ngửa đành đạch ra mà lao lên, mà dựng thành vỉa thành lũy theo mạch này thì dễ lẫn vào cánh rừng thơ phồn sinh ngoài kia lắm. Đúng lúc ấy thì tôi rơi vào một cung Ballad đích thực với chất đồng quê & dân ca đưa đẩy và lay gợi. May thế. Tạ ơn thơ, nào thì rải lên đây những thanh âm của đồng bãi và dân ca nhé:

Có một khoảng trời xanh tuổi thơ anh

có một con đê chân trời rợn cỏ

có một dòng sông mải mê thuyền, vó

có một cánh diều no gió vi vu

Có con sông nghèo đắm đuối tuổi thơ

lối qua nhà em bạt ngàn xấu hổ

đêm thèn thẹn đong đầy thương nhớ

bóng một thời trôi dạt lơ ngơ…

(Khoảng trời có em).

Đây có lẽ mới là chất trong thơ của họ Ngô, một lãng tử mang sông Nghèn, mang Hà Tĩnh thong dong đi bốn phương người, những câu chữ của anh khi trở về đúng chất, nó chợt đằm, chợt hiện, chợt đầy lên từ ruột chữ:

Có dải miền Trung cõng đồi nắng lửa

nghe bước chân trần ước chạm đôi môi

Có những phút xa như sợi chỉ mảnh

có những phút gần cách nhau thế kỷ

…

 

Có những ước mơ trong đời rất thật

có đời sống thật như đá mồ côi.

(Đồng dao cho em).

Ngô Đức Hành với chất người ấy, báo ấy, thơ ấy, sức viết cuồn cuộn ấy, dĩ nhiên phải có một miền yêu đa chiều, đa diện và mang rất nhiều cung bậc. Yêu chứ, viết thế, sống thế, không yêu thì phí phạm một đời lãng tử, phí phạm một kiếp chữ lắm. Có lãng tử lắm, thì mới nhận diện được mình trong câu chữ như thế này:

Em là mảnh vỡ

thiên di nghìn năm

anh là hóa thạch

đã thành trời xanh

Rơi vào đầu anh

mảnh nào bão tố

nâng niu sướng khổ

vết thương đau – lành.

                                (Em).

Thơ tình thời nay ở cõi người này, kể ra đã núi lớn núi bé có khi xếp gần kín mặt địa cầu, nên nhiều người làm thơ cứ “động phím” gõ thơ tình là đã thấy nổi gai vì sợ lẫn vào ông thơ nền nã kia, hoặc nhập vào bà thơ căng nức khí yêu, phồn sinh phùn phụt nọ… Nhưng lãng tử Ngô Đức Hành cứ vô tư tung tẩy quăng chữ vào cõi yêu, có hôm trên trang phây-búc của ngài dồn dập ba bốn bài, bạn bè cứ mắt tròn mắt dẹt mà bấm like (like) trong nghi hoặc. Có đận, mấy nhà văn nữ như Phan Mai Hương, Đỗ Thu Hằng, Giang Đăng, Thúy Nga… phải nhược nhào vì “lai” vì “còm” thơ tình của ngài. “Lai” xong còn nhớn nhác nhắn vào nhóm zalo chung: Bác Hành hôm nay tình móm hay sao, mà thơ lên ác quá, sáng giờ vật tới ba bốn bài rồi! Hay là ông ấy làm sao ạ?...

Giờ đây, ngồi đọc liền cả sáu bảy tập thơ của anh, mới vỡ ra đấy là cái căn thơ của Ngô Đức Hành. Có điều, ngài Hành trên facebook vô cùng non nớt trước ngài Hành đằm trầm, tinh tế trong cửa chữ của những ấn phẩm thơ đã xuất bản. Nào, thì dẫn chút đằm sâu ấy từ trong “Câu hát tìm anh” (Thơ Ngô Đức Hành, xuất bản năm 2019) vào trang viết này cho kín nhẽ:

Em về nhón gót chân son

Người xưa Lạc Việt hỏi còn ở đây

Hỡi em má đỏ hây hây

bước từ cổ tích heo may gối mùa

dãi dầu Ngàn Hống nắng mưa

Vân Chàng lửa đỏ gió lùa ái ân

Tựa vào Ngàn Hống mà xanh

Theo câu Ví Giặm tìm anh, em về.

(Câu hát tìm anh).

Có thể nói, trong những ấn phẩm thơ đã xuất bản của Ngô Đức Hành, thơ tình của sến sẩm, của nhục thể lại cực kỳ hiếm. Mạch tư tưởng thơ mà anh hướng tới gây ấn tượng trong cả 07 tập thơ đã xuất bản là hình bóng quê hương, là miền Trung quê anh với rất nhiều lát cắt. Theo chúng tôi, điều này mới tạo nên điểm nhấn về thơ Ngô Đức Hành:

Đê sông Lam man mác gió chiều

ai lẩy câu Kiều, ai ca trù Cổ Đạm

lúa tháng Ba xanh đang thì hò hẹn

nghe sấm đầu mùa động cỡn mà lên.

(Mắm Nghi Xuân).

Ruốc của trăm năm

biển của triệu năm

từ thuở tổ tiên giong thuyền ra đuổi giặc

từ thuở Trường Sơn cõng thân hình đất nước

từ thuở ông bà Ví Giặm chờ nhau

như thảo thơm đi suốt đường dài

vị ruốc quê nhà rân rân trong huyết mạch.

(Ruốc Nghệ).

Ngô Đức Hành nhập chữ của mình vào hồn vía quê hương bằng vốn sống, vốn yêu, vốn đi, vốn viết của một kiếp người xê dịch trong kiếp chữ:

Tôi hạt cát miền Trung

gió Lào ghim tôi vào chiều Hà Nội

hạt sém gió

lang thang trên con đường mềm mại một ngày xa.

(Tôi).

Thơ ca từ cảm xúc đến cấu tứ và tư tưởng thơ ngỡ gần ngay đấy, mà có người cả đời thơ, câu chữ không vượt qua nổi cánh cửa cảm xúc để hướng tới sự tương tác chia sẻ và giải tỏa theo nguồn theo mạch. Ngôn ngữ thơ của Ngô Đức Hành khi viết về quê hương đã thành một mạch chữ khá riêng, tuy nhiên, để nổi bật lên giữa lừng lững những mạch chữ mang thương hiệu của các văn nhân xứ Nghệ thì không dễ. Như thế sinh ra và lớn lên ở một miền quê có quá nhiều cây đại thụ văn chương, chắc đâu đã phải là một lợi thế nếu muốn định hình mình trong cửa chữ:

Tôi sinh ra vỡ ối ở đầu Ngâu

con rạm trườn lên ôm ấp bụng trứng

con rươi xanh hồng cửa sông vụng trộm

con cáy lao lên đánh trống phất cờ…

(Tự sự tháng Tám).

Ngô Đức Hành, sau những dấu chân hồ hải, những chan trải gió sương, những nhẫn nhịn an nhiên, những hòa đồng khắp chốn mới đủ tỉnh thức để nhận ra hồn vía quê hương mình hiển hiện giữa đô thành như thế nào. Phép nhận diện ấy thuộc về miền thức ngộ của một tri thức:

Có một phần Hà Tĩnh xa quê

có một phần gừng cay muối mặn

có một phần sông La ngàn Hống

chảy suốt chiều dài Thăng Long – Thủ đô

Em trao anh câu đợi câu chờ

võng mẹ ru xóm Hạ Hồi giữa phố

Hà Tĩnh mình thương Hồ Tây vò võ

trời Can Lộc quê nhà làm Hà Nội xanh hơn.

(Có một phần Hà Tĩnh).

 

3. Thì thầm bên một mạch chữ!

Đọc thơ Ngô Đức Hành, nhận ra dòng chủ lưu của miền câu chữ ấy là cái mạch quê, mạch đời, mạch người sinh tự bốn mùa sỏi đá miền Trung. Viết đến đây, nhớ hôm nào đó, bên cốc bia chiều nắng ọp ẹp trong xứ Lĩnh Nam, anh bảo: “Anh là một gã nhà báo, cầm thơ nhập vào cuộc chơi vậy thôi, chú ạ”. Có thể lắm, anh đã tiếp cận hàng ngàn văn nhân trong cả nước, viết về thơ của rất nhiều nhà thơ, nhưng hình như anh lại chưa/không bắt ra mạch cho thơ mình? Mà cũng có thể vì tôi lẩm cẩm, chậm chữ, nên sau khi đọc cả ngàn bài thơ của anh, mới nhận ra cái mạch chữ chủ lưu đã đưa những dấu chân Ngô Đức Hành lãng tử phiêu du trong cõi nhân sinh này?

Thôi thì kệ, bởi trong mạch chữ mênh mang và hồ hải ấy, Ngô Đức Hành chả nóng giận cùng ai. Thơ ấy, người ấy cứ như mầm hạt của miền Trung, gieo vào đâu là phủ xanh nơi ấy! Trong cõi nhân sinh này, có những người luôn biết làm rộng dài thêm đời sống của mình qua mỗi vòng quay hai mươi tư tiếng. Nhà thơ, nhà báo Ngô Đức Hành là một người như thế!

Hà Nội, tháng 5/2025

NGUYỄN THẾ KIÊN

 

 

Bài đã đăng trên các báo:

Văn nghệ Công an, số 759, ra ngày 15/5/2025; Vanvn.vn 22/6/2025

 

^([1]) Nhà báo Ngô Đức Hành, hội viên Hội Nhà văn Việt Nam.