TIẾNG CHUÔNG NGÂN – Bùi Hữu Thược

 

 

 

ĐÔI LỜI CÙNG BẠN ĐỌC

Văn chương có những điều cần hư cấu để đi tới một giá trị lớn hơn, nhưng cũng có những điều chỉ nên được giữ nguyên như nó vốn có.

Với tôi, bút ký trước hết là sự tôn trọng sự thật. Chỉ cần thêm một chi tiết không đúng vào trang viết, tôi đã thấy mình như có lỗi với đất và người đã sống, đã hy sinh và đã yêu thương mình.

Những trang viết trong tập TIẾNG CHUÔNG NGÂN được hình thành từ những rung động của lòng mình theo thời gian, không xuất phát từ một dự định hay đề cương định trước. Có bài bắt đầu từ một đám cỏ, một mùi hương; có bài từ một tiếng chuông; có bài từ vết sẹo cũ trên đầu người bạn chăn trâu thuở nhỏ; có bài từ một lần đứng trước những giọt nước mắt trông chờ người từ chiến trận trở về; cũng có bài bắt đầu từ nỗi nhớ một người bạn văn đã đi xa, không còn ngồi uống trà với tôi nữa.

Đến khi gom lại thành một tập sách, tôi mới nhận ra mình chỉ đang làm một việc giản dị: lặng lẽ nhặt lại những gì cuộc đời đã trao cho mình.

Tôi sinh ra ở một miền quê nghèo xứ Thanh. Tuổi thơ tôi gắn với khoai, dong, bờ tre, tiếng sáo diều, tiếng bước chân trâu đầu ngõ, tiếng ê a học bài và những mùa đói giáp hạt. Bố tôi mất khi tôi ba tuổi, em tôi chưa tròn tuổi. Mẹ tôi nuôi năm chị em, phần nhiều bằng củ và ngọn khoai ngoài đồng. Có những ngày trong nhà chỉ còn vài củ khoai với nắm rau má, mẹ vội cắp nón mê đi làm, cố nhường phần ít ỏi cho con. Đến hôm nay, mỗi lần nhìn con cháu mình, tôi vẫn có cảm giác như bàn tay ram ráp, dính nhựa khoai của mẹ ngày nào đang đặt lên vai mình.

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng những mất mát của nó chưa hoàn toàn khép lại. Nhiều hố bom đã thành ruộng lúa, công trình; nhiều con đường đã đông vui xe cộ; đói rét cũng dần lùi xa. Nhưng trong lòng đất và trong lòng người vẫn còn những khoảng trống không dễ bồi đắp. Có những người lính chưa tìm lại được tên mình; có những gia đình đi gần hết một đời người vẫn chưa đón được người thân trở về qua một tấm bằng Tổ quốc ghi công. Và có những tiếng chuông chiều da diết ngân lên giữa làng quê như vẫn gọi những người chưa kịp trở về.

Tôi cũng may mắn được gặp và sống gần nhiều nhà văn mà mình kính trọng. Có người chỉ gặp vài lần, có người gắn bó với tôi nhiều thập niên. Tôi không chủ ý viết họ như những nhân vật của lịch sử văn học, mà chỉ muốn lưu giữ những điều rất đời thường: một chén trà, một câu nói, một bữa cơm đạm bạc, một lần góp ý bản thảo, một ánh mắt hiền hậu hay một cái nắm tay trước lúc chia xa. Tôi vẫn nghĩ, đôi khi nhân cách của một nhà văn còn ở lại lâu hơn những trang viết của họ.

Bút ký là ghi chép sự thật. Nhưng sự thật trong văn chương không chỉ là sự kiện; phía sau mỗi sự kiện còn có một phận người, một cộng đồng, một niềm vui, một nỗi đau và một đời sống tinh thần. Vì vậy, người viết không chỉ cần trung thành với sự thật mà còn phải tìm được hơi ấm của cuộc sống trong sự thật ấy. Nếu không, bút ký rất dễ trở thành những dòng ghi chép khô cứng.

Mười lăm bài bút ký trong tập sách được chia thành hai phần.

Phần thứ nhất, Quê hương, viết về nơi tôi cất tiếng khóc chào đời, nơi cha mẹ, ông bà và bao thế hệ tiền nhân đã sống, lao động và gìn giữ mảnh đất thân thương. Tôi viết về khoai lang Thanh Yên, về nội, về nơi hương khói tổ tiên, về làng rèn, hương chè, những kỷ vật chiến tranh và những tiếng chuông ngân lên từ vùng đất từng đặc quánh khói bom. Viết về quê hương, với tôi, cũng là một cách trở về và cúi đầu trước cội nguồn.

Phần thứ hai, Bạn bên trang viết, viết về những người bạn văn tôi có duyên gặp trong đời cầm bút. Họ khác nhau về số phận và phong cách sáng tác, nhưng gặp nhau ở sự tử tế với con người, với quê hương và sự tận tâm với văn chương. Những trang viết này không nhằm phê bình văn học, càng không phải những lời ngợi ca. Đó chỉ là ký ức của một người bạn, một người em, một người cầm bút muốn lưu giữ những gì mình từng được trao nhận từ họ.

Càng đi qua năm tháng, tôi càng nhận ra con người sống không chỉ bằng hiện tại mà còn bằng ký ức. Một mùi hương, tiếng chim, mùa lúa mới, chén chè xanh… đôi khi có thể đưa một người đã đi xa, một miền quê đã xa trở về nguyên vẹn trong tâm tưởng. Ký ức không chỉ níu chúng ta với quá khứ; sâu xa hơn, nó giúp ta nhận biết mình từ đâu mà có, để sống có trách nhiệm, nhân ái hơn với hiện tại và tương lai.

Tập bút ký này viết về những người đã nuôi tôi lớn lên bằng tình thương; về quê hương đã cho tôi tiếng nói đầu đời; về những người lính đã gửi tuổi xuân cho đất nước; và về những người bạn văn đã trao cho tôi niềm tin, tình yêu đối với con chữ.

Nếu khi gấp cuốn sách lại, người đọc còn nhớ một mùi khoai mới luộc trong buổi sớm tháng Năm, một bát chè xanh chát ngọt giữa trưa hè, một tiếng chuông ngân trên vùng đất cũ, hay một gương mặt hiền hậu đã dành cả đời cho văn chương và con người, thì đó là niềm hạnh phúc của người viết.

Bởi ký ức chỉ thực sự sống và có ý nghĩa khi được sẻ chia.

Xin gửi TIẾNG CHUÔNG NGÂN như một lời tri ân đối với quê hương và những con người đã làm nên cuộc đời tôi.

Bùi Hữu Thược